*Jakub Fiegler-Rudol1, Wojciech Niemczyk1, Anna Zawilska2
Przegląd piśmiennictwa na temat wpływu zaburzeń snu na zdrowie jamy ustnej
A review of the literature pertaining to the impact of sleep disorders on oral health
1Studenckie Koło Naukowe przy Katedrze i Zakładzie Stomatologii Zachowawczej z Endodoncją, Wydział Nauk Medycznych w Zabrzu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Opiekun Koła: dr n. med. Anna Zawilska
2Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej z Endodoncją, Wydział Nauk Medycznych w Zabrzu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Kierownik Katedry: prof. dr hab. n. med. Marta Tanasiewicz
Streszczenie
Sen to ważny proces fizjologiczny, niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wszelkie zaburzenia snu mają istotny wpływ na stan jamy ustnej. Celem tego artykułu jest zbadanie szerokiego spektrum skutków zaburzeń snu na jamę ustną. Pod kątem merytorycznych artykułów przeszukano bazy PubMed, Google Scholar i Scopus. Artykuły zostały wybrane na podstawie ich związku z tematem, traktując priorytetowo prace oryginalne, opisy przypadków, badania kliniczne i wytyczne dotyczące praktyki klinicznej w oparciu o jakość czasopisma i doświadczenie autorów w tej dziedzinie. Bezdech senny lub bezsenność powodują suchość w jamie ustnej oraz zmniejszony przepływ śliny podczas snu, wpływając negatywnie na florę bakteryjną. Bruksizm prowadzi do nadmiernego nieprawidłowego obciążenia zębów, co przyczynia się do patologicznych starć i abfrakcji. Brak snu prowadzi do osłabienia funkcji odpornościowych oraz większego prawdopodobieństwa rozwoju chorób dziąseł i stanów zapalnych przyzębia. Leki przeciwcholinergiczne, przeciwpsychotyczne oraz leki ułatwiające zasypianie mogą powodować suchość w jamie ustnej i wiążą się ze zwiększonym ryzykiem próchnicy.
Summary
Sleep is an important physiological process necessary for the proper functioning of the body. Any sleep disorders have a significant impact on the condition of the oral cavity. The purpose of this article is to examine the broad spectrum of effects of sleep disorders on the oral cavity. PubMed, Google Scholar and Scopus databases were searched for relevant articles. Articles were selected based on their relevance to the topic, prioritizing original papers, case reports, clinical trials, and clinical practice guidelines based on the quality of the journal and the authors’ experience in the field. Sleep apnea or insomnia causes dry mouth and reduced saliva flow during sleep, negatively affecting the bacterial flora. Bruxism leads to excessive and abnormal load on the teeth, which contributes to pathological wear and abfraction. Lack of sleep leads to weakened immune function and a greater likelihood of developing gum disease and periodontal inflammation. Anticholinergics, antipsychotics, and sleep aids may cause dry mouth and are associated with an increased risk of tooth decay.
![](img/bannery/wcierka2.png)
Wstęp
Sen jest zjawiskiem fizjologicznym zmniejszonej aktywności umysłowej i fizycznej. Wyróżnia się dwie różne fazy: sen bez szybkich ruchów gałek ocznych (ang. non-rapid eye movement) oraz fazę o szybkim ruchu gałek ocznych (REM). Sen NREM charakteryzuje się snem wolnofalowym i wiąże się z fizyczną regeneracją i relaksacją. Sen REM jest bardziej aktywną fazą, często powiązaną ze snami i procesami poznawczymi (1).
Zaburzenia snu obejmują szeroki zakres stanów, które zakłócają prawidłowe wzorce snu i mogą powodować upośledzenie codziennego funkcjonowania. Wpływają na różne aspekty snu, w tym na zdolność zasypiania, ciągłość, jakość snu oraz jego czas. Do typowych objawów związanych z zaburzeniami snu zalicza się nadmierną senność w ciągu dnia, zmęczenie, poranne bóle głowy oraz trudności z utrzymaniem koncentracji i uwagi. Objawy te mogą znacznie pogorszyć zdolność do wykonywania codziennych czynności. Zaburzenia snu związane są ze zmniejszoną produktywnością pacjenta, a problemy z koncentracją czy skupieniem uwagi zwiększają ryzyko urazów czy wypadków (2).
Zaburzenia snu mogą zakłócać normalny cykl snu i prowadzić do pogorszenia ogólnej jakości życia. Zła jakość snu może powodować zmęczenie, depresję, upośledzenie koncentracji, drażliwość i niepokój. Związek między bólem a snem jest dwukierunkowy. Słaby sen może zwiększyć wrażliwość na ból i być prekursorem ostrych doświadczeń bólowych. U pacjentów z przewlekłym bólem może rozwinąć się cykl, w którym słaby sen przyczynia się do bólu w ciągu dnia, co z kolei prowadzi do dalszych zaburzeń snu w nocy (3).
Zaburzenia snu, takie jak: zaburzenia oddychania podczas snu, chrapanie i oddychanie ustami podczas snu, mogą wpływać na zdrowie jamy ustnej. Problemy te mogą być związane z zapaleniem dziąseł i innymi problemami zdrowotnymi jamy ustnej (4).
Klasyfikacja zaburzeń snu
Jednym z powszechnie stosowanych systemów klasyfikacji zaburzeń snu jest Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu (ICSD), publikowana przez American Academy of Sleep Medicine (AASM) (tab. 1) (5).
Tab. 1. Trzecia wersja Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu (ICSD), publikowana przez American Academy of Sleep Medicine (AASM)
ICSD-3 (2014) dzieli zaburzenia snu na kilka głównych grup (5): |
– Zaburzenia bezsenności: charakteryzujące się trudnościami w zapoczątkowaniu lub utrzymaniu snu lub doświadczaniem snu nieregenerującego. – Zaburzenia oddychania związane ze snem: obejmujące zakłócenia w oddychaniu podczas snu, takie jak obturacyjny bezdech senny i centralny bezdech senny. – Hipersomnie: obejmujące nadmierną senność w ciągu dnia i trudności z zasypianiem w nocy. – Zaburzenia rytmu okołodobowego: wynikające z niedopasowania między wewnętrznym zegarem biologicznym danej osoby a pożądanym harmonogramem snu i czuwania. – Parasomnie: mimowolne ruchy, zachowania lub doświadczenia podczas snu, w tym lunatykowanie, lęki senne i zaburzenia zachowania podczas snu REM. – Zaburzenia ruchowe związane ze snem: obejmujące nieprawidłowe ruchy lub zachowania podczas snu, takie jak zespół niespokojnych nóg i okresowe zaburzenia ruchu kończyn. – Inne zaburzenia snu: w tym stany, takie jak narkolepsja. |
Porównanie zaburzeń snu u dzieci i dorosłych
Zachowania i zaburzenia snu różnią się u dzieci i dorosłych. Niektóre zaburzenia są bardziej rozpowszechnione u dzieci, takie jak problemy z zasypianiem i budzenie się w nocy z powodu złych nawyków związanych ze snem i nadmierną zależnością od uwagi rodziców. Nastolatki mogą doświadczać zespołu opóźnionej fazy snu (ang. delayed sleep-phase syndrome) z powodu połączenia zmian fizjologicznych i nocnych zajęć. Zaburzenia rytmu ruchowego, takie jak: uderzanie głową, moczenie nocne i zaburzenia pobudzenia, są często obserwowane u dzieci przed okresem dojrzewania. Co ciekawe, niektóre zaburzenia snu, które kiedyś uważano za występujące wyłącznie u dorosłych, takie jak: obturacyjny bezdech senny, zespół niespokojnych nóg, okresowe ruchy kończyn podczas snu i zaburzenia zachowania podczas snu REM, są obecnie rozpoznawane również u dzieci (6).
Fizjologia snu ulega znaczącym zmianom w okresie dzieciństwa i dojrzewania. Na przykład sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (REM) występuje częściej u małych dzieci ze względu na jego rolę we wczesnym rozwoju mózgu. Ponadto dobowy zegar biologiczny potrzebuje czasu, aby w pełni się rozwinąć. W wieku około 6 miesięcy dzieci zazwyczaj zaczynają rozwijać bardziej ciągły wzorzec snu w nocy, zmniejszając potrzebę częstych nocnych karmień. Zapotrzebowanie na sen stopniowo zmniejsza się przez całe dzieciństwo, aż do okresu dojrzewania. W okresie dojrzewania może wystąpić przejściowy wzrost zapotrzebowania na sen. Jednak na tym etapie występuje fizjologiczne opóźnienie w fazie snu, co prowadzi do tendencji do późniejszego wstawania. To, w połączeniu z aktywnościami towarzyskimi, które mają miejsce późno w nocy, może powodować brak snu i nadmierną senność w ciągu dnia, tzw. zespół opóźnionej fazy snu (ang. Delayed Sleep Phase Syndrome – DSPS). Zespół opóźnionej fazy snu nasila się za adolescencji i występuje u 3,3% populacji (7). Charakteryzuje się opóźnionym zasypianiem, zwykle pomiędzy godziną 2:00 a 5:00 rano.
Brak snu prowadzi do zmniejszenia produkcji śliny w jamie ustnej. Ślina neutralizuje kwasy wytwarzane przez bakterie, działając jako bufor. Gdy śliny jest za mało, usta stają się suche, zwiększa się ryzyko próchnicy, kandydozy i chorób dziąseł. Słaby sen może osłabić układ odpornościowy, czyniąc organizm bardziej podatnym na infekcje, które powodują choroby dziąseł. Moczenie nocne może być czynnikiem predysponującym do bruksizmu sennego u dzieci, ponieważ powoduje stres emocjonalny i ma negatywny wpływ na samoocenę. Ponadto moczenie nocne oraz bruksizm są często związane z innymi zaburzeniami snu, takimi jak zespół obturacyjnego bezdechu sennego, z tego powodu bruksizm dziecięcy wymaga starannej długoterminowej obserwacji, w celu wykluczenia potencjalnego występowania wyżej wymienionych schorzeń (8).
Bezsenność
Bezsenność to powszechne zaburzenie snu charakteryzujące się trudnościami z zasypianiem, utrzymaniem snu lub uzyskaniem wystarczającej ilości regenerującego snu. Dotyka od 10 do 30% populacji (9). Wyróżnia się dwa rodzaje tej choroby. Bezsenność krótkotrwała zwykle trwa przez krótki okres, często wywołana jest stresem, zmianami rytmu snu lub niektórymi lekami. Zwykle ustępuje w ciągu kilku dni lub tygodni po ustąpieniu czynnika. Przewlekła bezsenność charakteryzuje się trudnościami ze snem utrzymującymi się przez 3 lub więcej nocy w tygodniu i trwającymi co najmniej 3 miesiące. Osoby, które mają problem z zasypianiem, mają skłonność do nadmiernego apetytu w nocy. Często spożywają rzeczy zawierające duże ilości cukrów. Zmniejszone pH w jamie ustnej po spożyciu jedzenia przed snem wraz ze zmieszoną produkcją śliny potęguje demineralizację szkliwa. Skrócony czas snu oznacza mniejszą produkcję śliny. Wiele osób mających problemy z zasypianiem tuż po przebudzeniu sięga po przekąskę. Zespół nocnego jedzenia nie tylko przyczynia się do depresji oraz nadwagi, ale może również prowadzić do nadmiernej demineralizacji szkliwa i rozwoju próchnicy (10).
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
24 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
59 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
119 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Chokroverty S: Overview of sleep & sleep disorders. Indian J Med Res 2010; 131: 126-140.
2. Pereira D, Progiante P, Pattussi M et al.: Study on the association between sleep disorders versus oral health related variables. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2021; 26(2): 164-171.
3. Schroeder K, Gurenlian JR: Recognizing Poor Sleep Quality Factors During Oral Health Evaluations. Clin Med Res 2019; 17(1-2): 20-28.
4. Huynh NT, Emami E, Helman JI, Chervin RD: Interactions between sleep disorders and oral diseases. Oral Diseases 2014; 20: 236-245.
5. Sateia M: International classification of sleep disorders-third edition: highlights and modifications. Chest 2014; 146(5): 1387-1394.
6. Stores G: Aspects of sleep disorders in children and adolescents. Dialogues Clin Neurosci 2009; 11(1): 81-90.
7. Sivertsen B, Pallesen S, Stormark KM et al.: Delayed sleep phase syndrome in adolescents: prevalence and correlates in a large population based study. BMC Public Health 2013; 13: 1163-1164.
8. Muthu K, Kannan S, Muthusamy S, Sidhu P: Sleep bruxism associated with nocturnal enuresis in a 6-year-old child. Cranio 2015; 33(1): 38-41.
9. Bhaskar S, Hemavathy D, Prasad S: Prevalence of chronic insomnia in adult patients and its correlation with medical comorbidities. J Family Med Prim Care 2016; 5(4): 780-784.
10. Roth T: Insomnia: definition, prevalence, etiology, and consequences. J Clin Sleep Med 2007; 3(5): 7-10.
11. Singh VP, Gan JY, Liew WL et al.: Association between quality of sleep and chronic periodontitis: A case-control study in Malaysian population. Dent Res J (Isfahan) 2019; 16(1): 29-35.
12. Alhassani AA, Al-Zahrani MS: Is inadequate sleep a potential risk factor for periodontitis? PLoS One 2020; 15(6): 1-7.
13. Franklin KA, Lindberg E: Obstructive sleep apnea is a common disorder in the population-a review on the epidemiology of sleep apnea. J Thorac Dis 2015; 7(8): 1311-1322.
14. Didilescu AC, Skaug N, Marica C et al.: Respiratory pathogens in dental plaque of hospitalized patients with chronic lung diseases. Clin Oral Invest 2005; 9: 141-147.
15. Berggren K, Broström A, Firestone A et al.: Oral health problems linked to obstructive sleep apnea are not always recognized within dental care – as described by dental professionals. Clin Exp Dent Res 2022; 8(1): 84-95.
16. Scharf MT: Reliability and Efficacy of the Epworth Sleepiness Scale: Is There Still a Place for It? Nat Sci Sleep 2022; 14: 2151-2156.
17. Khoury S, Carra MC, Huynh N et al.: Sleep Bruxism-Tooth Grinding Prevalence, Characteristics and Familial Aggregation: A Large Cross-Sectional Survey and Polysomnographic Validation. Sleep 2016; 39(11): 2049-2056.
18. Reddy SV, Kumar MP, Sravanthi D et al.: Bruxism: a literature review. J Int Oral Health 2014; 6(6): 105-109.
19. Trindade Mde O, Rodriguez AG: Polysomnographic analysis of bruxism. Gen Dent 2014; 62(1): 56-60.
20. Maluly M, Andersen ML, Dal-Fabbro C et al.: Polysomnographic Study of the Prevalence of Sleep Bruxism in a Population Sample. Journal of Dental Research 2013; 92(7): 97-103.
21. Beddis H, Pemberton M, Davies S: Sleep bruxism: an overview for clinicians. Br Dent J 2018; 225: 497-501.
22. Yap AU, Chua AP: Sleep bruxism: Current knowledge and contemporary management. J Conserv Dent 2016; 19(5): 383-389.
23. Fornari CB, Bergonci D, Stein CB, Agostini BA: Prevalence of xerostomia and its association with systemic diseases and medications in the elderly: a cross-sectional study. Sao Paulo Med J 2021; 139(4): 380-387.
24. Talha B, Swarnkar SA: Xerostomia. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing 2022; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545287/.
25. Pico-Orozco J, Carrasco-Llatas M, Silvestre FJ, Silvestre-Rangil J: Xerostomia in patients with sleep apnea-hypopnea syndrome: A prospective case-control study. J Clin Exp Dent 2020; 12(8): 708-712.
26. Mizutani S, Ekuni D, Tomofuji T et al.: Relationship between xerostomia and gingival condition in young adults. J Periodontal Res 2015; 50(1): 74-79.