Grażyna Jarząbek-Bielecka1, Katarzyna Plagens-Rotman2, Emilia Warchoł1, Wojciech Trusz1, Zbigniew Friebe1, Witold Kędzia1, Małgorzata Mizgier3, Magdalena Pisarska-Krawczyk4
Zarys problemu nowotworów żeńskich narządów płciowych u dziewcząt i młodych kobiet – aspekty ginekologii wieku rozwojowego i medycyny rodzinnej
Outline of the problem of female genital cancer in girls and young women – aspects of gynecology in developmental age and family medicine
1Klinika Ginekologii, Katedra Perinatologii i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
2Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie
3Zakład Dietetyki, Katedra Nauk Biomedycznych i Nauk o Zdrowiu, Zamiejscowy Wydział Kultury Fizycznej w Gorzowie Wielkopolskim, Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu
4Akademia Kaliska im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego
Summary
Family doctors play a huge role in the holistic care of patients, including oncological prophylaxis also in the context of gynecology of developmental age.
In the prevention of neoplastic diseases, for example, all activities in the field of family medicine are very important, and regarding pro-health education from an early age: providing patients with knowledge about the harmful effects of smoking, alcohol consumption, the role of physical activity and diet. Although cases of malignant neoplasms in children are not frequent, the specific gravity of the problem makes this issue particularly important in the context of gynecology of developmental age and family medicine.
These issues discussed in the paper are also important in the context of developmental medicine. It is a branch of clinical and theoretical medicine dealing with tracking the regularities and disorders of human somatic and mental development from the moment birth until the end of the puberty process. Unfortunately, health problems, including oncological diseases, also occur in the developmental period.
![](img/bannery/wcierka2.png)
Problemy onkologiczne w okresie rozwojowym nie są na szczęście częste i optymistyczne jest to, że wskaźnik wyleczeń nowotworów złośliwych u dzieci rośnie, a większość pacjentów z problemami onkologicznymi w okresie dzieciństwa przeżywa i wkracza w dorosłość. Oczywiście nadzór nad późnymi skutkami endokrynologicznymi po raku wieku dziecięcego jest niezbędny w celu zapewnienia wczesnej diagnozy i leczenia oraz optymalizacji zdrowia fizycznego, poznawczego i psychospołecznego. Z zagadnieniem tym wiążą się też problemy endokrynologiczne. Stopień ryzyka dysfunkcji hormonalnych zależy od płci dziecka i jego wieku w momencie rozpoznania guza, a także od lokalizacji i charakterystyki guza oraz stosowanych terapii (chirurgia, chemio- lub radioterapia) (1).
Warto podkreślić, że optymalna opieka lekarza rodzinnego obejmuje też działania dotyczące profilaktyki onkologicznej, wczesnej diagnostyki oraz edukacji prozdrowotnej u pacjentów w każdym wieku (1-6).
Ogólnie choroby nowotworowe rzadko występują u dzieci, stanowiąc ok. 1% wszystkich zachorowań. Rzadko także zdarzają się nowotwory w ginekologii wieku rozwojowego.
Niekiedy mogą zdarzyć się nowotwory, gdzie układ moczowo-płciowy jest tylko jedną z możliwych lokalizacji (1-4). Przykładem takiego nowotworu jest mięsak komórek prążkowanych. To nowotwór złośliwy tkanek miękkich, wywodzący się z niezróżnicowanych embrionalnych komórek mezenchymalnych zdolnych do różnicowania w kierunku mięśni prążkowanych, często bez bezpośredniego związku z mięśniem. Nie są znane jego przyczyny, ale uważa się, że czynniki genetyczne wpływają na rozwój niektórych jego postaci. Objawy i obraz kliniczny są związane z umiejscowieniem guza i mogą wystąpić w każdym wieku – także u dziewcząt. Mięsaki najczęściej są zlokalizowane w obrębie głowy i szyi – ok. 40% guzów, w układzie moczowo-płciowym – 25%, w kończynach – 20%. American Cancer Society w Cancer Facts and Figures szacuje, że u dzieci poniżej 15. roku życia częstotliwość nowotworów złośliwych wynosi 11/100 tys. lub 4000 każdego roku. Tylko 2% z nich to ginekologiczne przypadki złośliwe, z czego 2/3 powstają w jajnikach. Wśród złośliwych nowotworów jajnika przeważają nowotwory z pierwotnej komórki płciowej. Rozrost rzadko występującego raka jajnika u dziewcząt jest wolniejszy niż u dorosłych i łatwiej go rozpoznać we wczesnym etapie choroby. Operując nawet złośliwe guzy jajnika, należy maksymalnie oszczędzać zdrową tkankę, ponieważ ma ona znaczenie hormonalne i rozrodcze. Konieczna jest stała kontrola pooperacyjna, aby ewentualnie wykryć wznowy nowotworu (5, 6). Odsetek złośliwych nowotworów jajnika w grupie dziewcząt i młodych kobiet wynosi 10-30%, z czego 60% stanowią nowotwory złośliwe z pierwotnej komórki rozrodczej (germinalne).
Szacuje się, że guzy gonadalne stanowią 7% nowotworów złośliwych jajnika, są zatem rzadkie. Zmiany należące do tej specyficznej grupy rozwijają się zarówno z elementów gonady żeńskiej, jak i z elementów gonady męskiej oraz z komórek podścieliska i fibroblastów. Aż 70% złośliwych guzów gonadalnych to ziarniszczaki: 95% w postaci dojrzałej, 5% – w postaci młodzieńczej. Do guzów gonadalnych zalicza się ponadto guzy z grupy otoczkowiaków i włókniaków, guzy z komórek Leydiga i Sertolego, a także zmiany niezwykle rzadkie, takie jak gynandroblastoma, guzy sznurów płciowych i zrębu z obrączkowatymi cewkami oraz guzy szkliwiejące. Budowę histologiczną guzów szkliwiejących cechuje utkanie komórkowe układu dokrewnego gonady żeńskiej i męskiej. Z tego powodu są one często nowotworami hormonalnie czynnymi, co znajduje odzwierciedlenie w przebiegu klinicznym choroby.
Warto tu także wspomnieć o, na szczęście rzadkich, nowotworach przerzutowych, które mogą zdarzyć się też u dziewcząt, np. guz Burkitta-lymphoma.
Nowotwory złośliwe u dziewcząt rozwijają się szybciej i z powodu bliskości anatomicznej następuje szybka ekspansja z miednicy do narządów całej jamy otrzewnowej. Wysoki stopień złośliwości może być związany z niewystarczającymi mechanizmami odpornościowymi kontrolującymi wczesny wzrost nowotworu. Działanie terapeutyczne wymaga uwzględnienia długoterminowych efektów, jakie mogą mieć radykalna operacja, chemio- czy radioterapia na dalszy rozwój dziewczynki.
Powyżej zamieściliśmy fragment artykułu, do którego możesz uzyskać pełny dostęp.
Mam kod dostępu
- Aby uzyskać płatny dostęp do pełnej treści powyższego artykułu albo wszystkich artykułów (w zależności od wybranej opcji), należy wprowadzić kod.
- Wprowadzając kod, akceptują Państwo treść Regulaminu oraz potwierdzają zapoznanie się z nim.
- Aby kupić kod proszę skorzystać z jednej z poniższych opcji.
Opcja #1
24 zł
Wybieram
- dostęp do tego artykułu
- dostęp na 7 dni
uzyskany kod musi być wprowadzony na stronie artykułu, do którego został wykupiony
Opcja #2
59 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 30 dni
- najpopularniejsza opcja
Opcja #3
119 zł
Wybieram
- dostęp do tego i pozostałych ponad 7000 artykułów
- dostęp na 90 dni
- oszczędzasz 28 zł
Piśmiennictwo
1. Rose SR, Horne VE, Howell J et al.: Late endocrine effects of childhood cancer. Nat Rev Endocrinol 2016; 12(6): 319-336.
2. Wybrane dziedziczne nowotwory wieku dziecięcego. https://www.zwrotnikraka.pl/?p=5279.
3. Grałek M: Rhabdomyosarcoma (mięsak komórek prążkowanych, mięsak prążkowanokomórkowy). www.mp.pl.
4. Sultan Ch (ed.): Paediatric and adolescent gynaecology: evidence-based clinical practice. Karger. Basel 2004.
5. Pisarska-Krawczyk M, Jarząbek-Bielecka G, Grętkiewicz-Tomczyk A et al.: Guzy gonadalne jajnika ze szczególnym uwzględnieniem guza szkliwiejącego. Znaczenie wczesnej diagnostyki zmian jajnika. Current Gynecologic Oncology 2015; 13(2): 113-122.
6. Kapczuk K: Guzy jajników u dziewcząt. Klinika Pediatryczna 2009; 17(2): 283-288.
7. Jarząbek-Bielecka G, Durda M, Sowińska-Przepiera E et al.: Sexual activity among young women. Medical and legal aspects. Ginek Pol 2012; 83(11): 827-834.
8. Sowińska-Przepiera E, Jarząbek-Bielecka G, Wachowiak-Ochmańska K et al.: Inflammatory states of external genitals in girls and the prevention of HPV infections. Klin Pediat 2011; 19(5): 5071-5076.
9. Plagens-Rotman K, Jarząbek-Bielecka G, Mizgier M, Kędzia W: Wybrane zagadnienia związane z profilaktyką i leczeniem stanów zapalnych w ginekologii i praktyce lekarza rodzinnego. Med Rodz 2020; 23(3): 91-95.
10. Rzepka-Górska J: Ginekologia dziewczęca a zdrowie przyszłej matki. Nowa Med 1994; 2(94): 2-4.
11. Zalega J, Szostak-Węgierek D: Nutricion in cancer prevention. Part III. Diets of anticancer properties. J Probl Hig Epidemiol 2013; 94(1): 59-70.
12. Mizgier M, Jeszka J, Jarząbek-Bielecka G: The role of the mediterranean diet in the prevention of overweight and obesity, some diet-related diseases and its influence on life expectancy. Now Lek 2010; 79(6): 451-454.
13. Mizgier M, Jarząbek-Bielecka G, Andrzejak K et al.: Health promotion in context of the importance of diet and physical activity in prevention and treatment of diabetes. Pol Prz Nauk Zdr 2013; 3: 173-177.
14. Dąbrowski M: Diabetes and cancer. Diabetologia Praktyczna 2010; 11(2): 54-63.
15. https://portal.abczdrowie.pl/mutacje-genetyczne-powoduja-w-wiekszosci-przypadkow-raka-styl-zycia-ma-mniejsze-znaczenie.